Sandıkta Askıya Alınan Din

Namazına, orucuna titizlikle dikkat eden seçmen, iş kamu malına gelince Kur’an’ın en sert ayetlerini neden duymazdan geliyor?

 

Sevgili dindar kardeşim, bu yazıyı sana bir düşman olarak değil, aynı Kitab’ı okuyan biri olarak yazıyorum. Ama sözümü sakınmayacağım, çünkü o Kitap da sakınmıyor.

 

Yirmi dört yıldır sandığa her gittiğinde mührü aynı yere basıyorsun. Gerekçen de hep aynı: “Onlar bizden. Namaz kılıyorlar. Başörtümüzü onlar kurtardı.” Başörtüsü yasağını, üniversite kapılarında ağlayan kızları, dindarların bu ülkede yıllarca ikinci sınıf vatandaş muamelesi gördüğünü küçümseyecek değilim. O haksızlık gerçekti, acısı da gerçekti. Ama sana bir şey sormak zorundayım: Bir zulmün bedelini ödemiş olmak, insana yeni zulümlere göz yumma hakkı mı verir? Mazlumken adalet isteyip güçlendiğinde adaleti unutan kimse Kur’an’ın hangi sayfasında övülmüştür?

 

Hatırla, bu parti 2002’de iktidara “yolsuzluk, yoksulluk ve yasaklarla” mücadele sözüyle geldi. Üç Y’nin ilki yolsuzluktu. Yirmi dört yılın sonunda Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün Yolsuzluk Algı Endeksi’nde Türkiye, 2013’te aldığı 50 puandan 2025’te 31 puana düştü ve 182 ülke arasında 124. sıraya geriledi. Kurum, Türkiye’yi 2012’den bu yana en sert düşüş yaşayan ülkeler arasında sayıyor. Bu bir algı endeksi, doğru. Mahkeme kararı değil. Ama bu ülkenin iş dünyasının, uzmanlarının ve yatırımcılarının kamu yönetimine duyduğu güvenin fotoğrafı. Yolsuzlukla mücadele sözüyle gelenlerin karnesi bu.

 

Kur’an bu konuda son derece açık. Nisâ suresinin 135. ayeti, adaleti kendi aleyhine, anne babanın ve en yakınlarının aleyhine bile olsa ayakta tutmanı emrediyor. Dikkat et, “düşmanının aleyhine” demiyor, “kendi aleyhine” diyor. Allah adaletin ilk sınavını rakibine karşı değil, sevdiğine karşı veriyor. Mâide suresinin 8. ayeti daha da ileri gidiyor: Bir topluluğa duyduğun öfke bile seni adaletsizliğe sürüklememeli. Kin adaleti bozmaya yetmiyorsa, sevgi hiç yetmemeli. Peki sen, sevdiğin parti söz konusu olduğunda terazini hiç şaşırmadın mı?

 

Kur’an, sözü güzel olup işi bozuk olanları da tanıtıyor. Bakara suresinin 204. ayetinden itibaren şöyle bir insan tipi anlatılır: Dünya hayatına dair sözleri hoşuna gider, kalbindekine Allah’ı şahit tutar, oysa o, husumette en amansız olandır. İş başına geçtiğinde yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya, ekini ve nesli yok etmeye çalışır. Kendisine “Allah’tan kork” denildiğinde ise gururu onu günaha sürükler. Bu ayetleri okurken aklına kim geliyor bilmiyorum. Ama “Allah’tan kork” diyen her eleştirmenin hain ilan edildiği, her uyarının “dış güçlerin oyunu” diye geri çevrildiği bir ülkede bu ayetler bana çok tanıdık geliyor. Saff suresinin ikinci ve üçüncü ayetleri de insanın yüzüne sert bir soru çarpar: Ey iman edenler, yapmayacağınız şeyi niçin söylüyorsunuz? Yapmayacağınız şeyi söylemeniz Allah katında büyük bir öfke sebebidir. Kürsüde ahlak, sahada kıyak. Mitingde kul hakkı, ihalede pazarlık usulü. Bu çelişkiyi görmemek için gerçekten gözünü kapatman gerekiyor.

 

17 Aralık 2013 sabahını hatırla. Bir kamu bankasının genel müdürünün evinden ayakkabı kutularına istiflenmiş milyonlarca dolar çıktı. Oğulları gözaltına alınan üç bakan, Zafer Çağlayan, Muammer Güler ve Erdoğan Bayraktar, 25 Aralık’ta istifa etti. Adı aynı iddialarda geçen dördüncü bakan Egemen Bağış ise aynı gün yapılan kabine değişikliğinde görevden alındı. İstifa eden bakanlardan biri, Erdoğan Bayraktar, giderken dosyadaki imar planı onaylarının büyük kısmının Başbakan'ın bilgisi dahilinde verildiğini söyledi ve onun da istifa etmesi gerektiğini açıkladı. Sonrasını da hatırla: Soruşturmayı yürüten savcılar görevden alındı, polisler sürüldü, dosyalar kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapandı. Ocak 2015’te Meclis’te yapılan gizli oylamada dört eski bakanın hiçbiri için Yüce Divan’a sevk için gereken 276 oya ulaşılamadı. Yani bu bakanlar bir mahkeme önünde ne aklandı ne mahkûm oldu. Hiç yargılanmadılar.

 

Sana bunun bir darbe girişimi olduğu anlatıldı ve sen inandın. Belki soruşturmayı başlatanların da karanlık hesapları vardı. Bunu dışlamıyorum, sonradan bu kadroların bir kısmının FETÖ yapılanmasıyla bağlantısı ortaya çıktı. Ama kendine şunu sor: Niyeti bozuk bir savcının ortaya çıkardığı rüşvet paraları, bu yüzden helal mi olur? Kutudaki dolarların hükmü, kutuyu kimin açtığına göre mi değişir? Kovuşturmama kararı, sorulan soruların cevaplandığı anlamına gelmez. Kanaatimce o dosya aklanmadı, gömüldü. Sen de benimle aynı fikirde olmak zorunda değilsin. Ama gömülen şey kul hakkıysa, onu hiçbir meclis oylamasının ortadan kaldıramayacağını ikimiz de biliyoruz.

 

Birkaç yıl sonra bu kez New York’taki bir mahkeme salonunda Reza Zarrab yemin ederek konuştu. İran’a yönelik yaptırımların delinmesi davasında tanık olarak, dönemin Ekonomi Bakanı’na rüşvet verdiğini anlattı. Aynı davada bir kamu bankasının genel müdür yardımcısı, yaptırımları delme planına katılmaktan mahkûm oldu. Rüşvet iddiası Zarrab’ın yeminli ifadesiydi. Bakan hakkında bir mahkûmiyet yoktu, çünkü Türkiye’de hiç yargılanmamıştı. Sana bunun da Türkiye’ye karşı kurulmuş bir oyun olduğu söylendi. Şimdi Bakara suresinin 188. ayetini oku: Mallarınızı aranızda haksız yollarla yemeyin; insanların malından bir kısmını bile bile günaha girerek yemek için onu yetkililere aktarmayın. Bu ayet sanki on dört asır önce değil, AKP dönemi için indirilmiş. Yetkiliye mal aktararak başkasının hakkına el uzatmak, rüşvetin Kur’an’daki tarifidir. Böyle bir iddia ortaya çıktığında yapılacak şey, onu açık bir mahkemede sonuna kadar yargılatmaktır. Yargılamadan “dış güçler” deyip geçmek ise ayete değil siyasete güvenmektir.

 

Sana Kur’an’dan az bilinen ama bu yazının kalbinde duran bir hikâye anlatayım. Nisâ suresinin 105. ayetinden itibaren inen ayetlerin sebebi olarak müfessirlerin aktardığı olay şudur: Medine’de Müslüman bir aileden biri hırsızlık yapar, çaldığı malı da bir Yahudi’nin evine bırakarak suçu ona atar. Hırsızın kabilesi Peygamber’e gelip “bizim adamımız” için şahitlik eder, onu savunur. Tam o sırada ayetler iner: Sana Kitab’ı hak ile indirdik ki insanlar arasında Allah’ın sana gösterdiği şekilde hükmedesin; hainlerin savunucusu olma. Ve kendi nefislerine hıyanet edenleri savunma. Düşün, kardeşim. Kur’an, “bizden” olan Müslüman hırsıza karşı, “bizden” olmayan masum bir Yahudi’nin yanında durdu. Aidiyeti değil, hakkı savundu. Sen ise yıllardır “bizimkiler” adına kimlere avukatlık yapıyorsun?

 

Yolsuzluğu sadece kutudaki paradan ibaret sanma. Asıl büyük yağma yasal kılıflarla yapılır. Avrupa Komisyonu’nun 2025 Türkiye Raporu’na göre, 2024’te kamu ihalelerinin değer olarak yaklaşık üçte biri pazarlık usulüyle, yani açık rekabet olmadan dağıtıldı. Sınırlı rekabetli yöntemler çıkarıldığında, kamu ihale pazarının değer olarak yalnızca yüzde 39,7’si adil rekabete açık kalıyor. Aynı rapor, istisnaların sürekli genişletildiğini ve büyük altyapı projelerinin ihale kurallarının dışında tutulabildiğini yazıyor. Muhalefetin “beşli çete” dediği birkaç büyük inşaat ve enerji şirketi, Dünya Bankası’nın altyapı projeleri verilerine dayanan analizlerde dünyada en çok kamu projesi üstlenen şirketler arasında gösterildi. Bu şirketler ihaleleri yasal yollarla kazandıklarını söylüyor. Olabilir. Ama sen kendine sor: Kurallar sürekli istisnalarla delinirken ve ihalelerin çoğu açık rekabete kapalıyken “yasal” kelimesi hâlâ “adil” anlamına mı geliyor?

 

Fahiş fiyata (ederinden daha fazla fiyata) yaptırılan köprüler, otoyollar, havalimanı ve şehir hastaneleri için şirketlere araç, yolcu ve hasta garantileri verildi. Kuran’da “ribâ” denen günah sizce sadece faiz mi? Devletin kaynaklarını savurmak, satın alınan şeylere ederinden fazla ödeyerek satanı haksızca zengin etmek anlamına da geliyor olmasın? (Riba konusunda sonra tekrar değineceğim) Üstelik araç, yolcu ve hasta garantileri veren bu sözleşmeler yüzünden, o köprüden hiç geçmeyen araçların parası senin vergilerinden ödeniyor. Garantiler döviz üzerinden verildiği için kur her yükseldiğinde fatura da büyüyor. Kiminin hastanesinin boş yatağı, kiminin köprüsünün boş şeridi, hepsinin bedeli aynı cepten, senin cebinden çıkıyor. Kur’an bu tür bir düzeni tarif etmek için bize çok eski bir kavram veriyor: bâtıl yolla mal yemek. Nisâ suresinin 29. ayeti, mallarınızı aranızda bâtıl yollarla yemeyin der ve yalnızca karşılıklı rızaya dayanan ticareti bunun dışında tutar. Sana soruyorum: Hiç geçmediğin köprünün parasını ödemeye rıza gösterdin mi? Bu sözleşmelerin tamamını okuyabildin mi? Rıza, bilgi olmadan olmaz.

 

Haşr suresinin 7. ayeti, servetin yalnızca zenginler arasında dolaşan bir güç hâline gelmemesi gerektiğini söyler. Ayetin doğrudan konusu, savaşsız elde edilen fey mallarının nasıl dağıtılacağıdır. Ama Allah hükmün gerekçesini de açıkça bildirmiştir ve o gerekçe, bir toplumda servetin nasıl dolaşması gerektiğine dair kalıcı bir ölçü koyar. Kur’an zengin olmayı yasaklamaz. Ama devletin gücünü birkaç ailenin servetine kaldıraç yapmak, bu gerekçenin tam olarak neyi önlemek istediğini gösterir. Yirmi dört yılda devlet eliyle yeni bir zengin sınıfı doğdu. Aynı yıllarda resmi enflasyon 2022’de yüzde 85’i aştı. Asgari ücretli, emekli ve dar gelirli pazarda file dolduramaz oldu. Sofrasından ekmeği eksilen o insanlar da senin komşun, senin cemaatin, belki senin çocuğun.

 

Tevbe suresinin 34. ayeti, çoğumuzun atlayarak okuduğu bir cümleyle başlar: Din adamlarının birçoğunun insanların mallarını haksız yere yediğini ve onları Allah yolundan alıkoyduğunu söyler. Ayet bunu önceki ümmetlerin hahamları ve rahipleri için söyler, doğru. Ama Kur'an geçmiş ümmetlerin hikâyesini onları kınayıp rahatlayalım diye değil, kendimize bakalım diye anlatır. Kürsüden, minberden, televizyon ekranından iktidarın her icraatına dinî bir kılıf bulan, yolsuzluk konuşulurken susup eleştiri yükselince fetva veren din adamlarını gördükçe bu ayet bana çok ağır geliyor. Ayet aynı nefeste devam eder: Altın ve gümüşü yığıp Allah yolunda harcamayanlara acı bir azabı müjdele. Sonra o azabı tarif eder: O servet cehennem ateşinde kızdırılacak, sahiplerinin alınları, yanları ve sırtları onunla dağlanacak ve onlara 'İşte bu, kendiniz için biriktirdiğinizdir, şimdi biriktirdiğinizi tadın denilecek. Müfessirler (Kur’an yorumcuları), zekâtı verilmiş malın bu tehdidin kapsamına girmediğini söyler. Yani mesele para sahibi olmak değildir. Mesele, servetin topluma kapanması, sadece sahibini büyüten bir yığına dönüşmesidir. Humaze suresi, mal toplayıp onu tekrar tekrar sayan ve malının kendisini ebedî kılacağını sanan insanın vay haline, der. Tekâsür suresi ise “Çokluk yarışı sizi oyaladı, ta kabirleri ziyaret edinceye kadar” diye başlar ve o gün nimetlerden hesaba çekileceğimizi hatırlatarak biter. Kamu gücünün gölgesinde servetler katlanırken sen bunu “çalışan kazanıyor” diye alkışladın. Tekâsür suresini her okuduğunda bu alkışı hatırlıyor musun?

 

Burada ribâya tekrar değinmek istiyorum, ama önce dürüst olayım. Klasik fıkıh ribâyı daha dar ve teknik biçimde, borçta ve bazı mübadelelerde şart koşulan fazlalık olarak tanımlar. Benim yapacağım okuma bu tanımın ötesine geçiyor ve bir yorumdur. Kelimenin kökündeki “artma, fazlalık” anlamını ve Bakara suresinin 279. ayetindeki o muhteşem cümleyi merkeze alıyorum: Anaparanız sizindir; ne zulmedersiniz ne de zulme uğrarsınız. Kur’an “Allah alışverişi helal, ribâyı haram kıldı” diyerek her kazancı aynı kefeye koymaz. Ticarette kâr vardır, üretimde artış vardır. O hâlde asıl soru şudur: Bu artış nereden geliyor? Yeni bir değer mi ürettin, gerçek bir hizmet mi sundun, bir risk mi üstlendin? Yoksa sahip olduğun makam, imtiyaz ya da devletle yakınlığın sayesinde karşılığını üretmediğin bir fazlalığı mı aldın? Bir şirketin, kurduğu siyasi yakınlık sayesinde her yıl piyasada elde edemeyeceği garantili bir kazancı devletten alması fıkhen (İslam hukukuna göre) ribâ olmayabilir. Ama “ne zulmedin ne zulme uğrayın” terazisinden kaçamaz. O terazinin bir kefesinde garanti ödemesini alan şirket, öbür kefesinde onu vergisiyle ödeyen işçi duruyor.

 

Kasas suresinin Karun kıssasını hatırla. Karun’un hazinelerinin anahtarlarını güçlü bir topluluk zor taşıyordu. Kavmi ona “şımarma” dediğinde verdiği cevap, bugün hâlâ kulağımızda çınlayan cevaptır: “Bu servet bana sadece kendimdeki bilgi sayesinde verildi.” Sonra ihtişamıyla halkın karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler “Keşke Karun’a verilenin benzeri bizim de olsa, o gerçekten büyük bir şans sahibi” dediler. Ertesi gün yer onu ve sarayını yuttuğunda, bir gün önce ona özenenler “Demek ki” dediler, “Allah rızkı dilediğine genişletip dilediğine daraltıyormuş.” Kıssanın dersi, zenginliğin kendi başına ahlaki üstünlük belgesi olmadığıdır. Bu ülkede kamu hizmeti iddiasıyla yola çıkanların hayat tarzı ile yönettikleri halkın hayatı arasındaki mesafe nasıl oluştu? Servetler açıklanabiliyor mu? Binden fazla odası olan bir saray, pahalı makam araçları, yenilenen uçak filoları, yüzlerce araçlık konvoyla gezinmeler, kuş sütü eksik olmayan abartılı sofralarla yandaş ağırlamalar… A‘râf suresi “yiyin, için ama israf etmeyin” der, “itibardan tasarruf olmaz” demez. İsrâ suresi, saçıp savuranların şeytanların kardeşleri olduğunu söyler. Karun’un ihtişamına özenen kalabalığın içinde sen de var mıydın?

 

Âl-i İmrân suresinin 161. ayetinde bir kelime geçer: gulûl. Ayetin tarihsel bağlamı, savaşta elde edilen ortak maldan gizlice pay almaktır. Ayet şöyle devam eder: Kim (devletin, milletin malına) hıyanet ederse, kıyamet günü hıyanet ettiği şeyle birlikte gelir. Modern devletin bütçesini, kamu aracını, devlet televizyonunu doğrudan bu ayetin konusu saymak, ayetin teknik kapsamını genişletmek olur. Ama ahlaki kıyas son derece açık: Ortak mal emanettir ve emanete el uzatan onu kıyamet günü sırtında taşır. AGİT’in 2023 seçim raporu, kamu kaynaklarının iktidarın kampanyasında kullanıldığını ve devlet ile parti arasındaki sınırın bulanıklaştığını kayda geçirdi. Mitinge insan taşıyan kamu otobüsleri, tek partinin sesine dönmüş devlet kanalı (TRT), bakanlık imkânlarıyla yapılan propaganda… Bunların hepsi ortak maldır. Kamu malı iktidar partisinin malı değildir. İktidar onu emanet olarak kullanır, sahibi olamaz.

 

Emanet demişken, Nisâ suresinin 58. ayeti “emanetleri ehline verin” der. Diyanet’in kendi tefsiri, devlet makamlarını da bu emanetin içinde sayar. Şimdi dürüstçe düşün: Bu ülkede kamu kadrolarına ehliyete göre mi, sadakate göre mi atama yapılıyor? Avrupa Komisyonu, Türkiye’de kamu yönetiminin yüksek derecede siyasallaştığını ve liyakatin geri plana itildiğini yazıyor. Bunu bilmek için rapor okumaya da gerek yok. Hepimiz, “adamı” olmadığı için mülakatta elenen gençleri tanıyoruz. Hepimiz, tek ehliyeti bir parti kartı olan yöneticiler gördük. Kul hakkı bazen cebinden alınan banknot değildir. Bazen hiç giremediğin ihale, liyakatine rağmen atanamadığın görev, eşit şartlarda yarışamadığın pazar ya da ödediğin verginin adil kullanılmamasıdır. “Çalınmış para bulunmadı” cümlesi bu yüzden ahlaki muhasebeyi bitirmez. Birine hak etmediği bir makam verildiyse, o makamı hak eden bir başkasının hakkı yenmiştir.

 

Mâûn suresini herhalde ezbere bilirsin. Dini yalanlayanı gördün mü, diye sorar. Sonra cevabı verir: O, yetimi itip kakan, yoksulu doyurmaya teşvik etmeyendir. Ardından, belki de Kur’an’ın dindarlara yönelttiği en sarsıcı cümle gelir: Vay haline o namaz kılanların ki namazlarından gafildirler, onlar gösteriş yaparlar ve en küçük yardımı bile esirgerler. Dikkat et, bu ayet inkârcılara değil, namaz kılanlara iniyor. Kur’an, ibadet ile vicdanın birbirinden koptuğu bir dindarlığa lanet okuyor. Fecr suresi de aynı tabloyu tamamlar: Hayır, siz yetime ikram etmiyorsunuz, yoksulu doyurmaya birbirinizi teşvik etmiyorsunuz, mirası hak hukuk tanımadan yiyorsunuz ve malı aşırı derecede seviyorsunuz. Bu ülkede milyonlarca çocuk yoksulluk içinde büyürken ve emekliler ay sonunu getiremezken, cami kürsülerinde de, mitinglerde de dindarlık söylemi hiç eksik olmadı. Mâûn suresi, bu tabloya bakan bir dindarın yüzüne tokat gibi çarpmalı.

 

6 Şubat 2023’ü unutabilir miyiz? 2018 seçimlerinden kısa süre önce çıkarılan “imar barışı” ile milyonlarca kaçak ve ruhsatsız yapı, harç karşılığında kayıt altına alındı. Mühendis odaları daha o zaman bunun can güvenliği açısından ciddi risk taşıdığı uyarısını yaptı. Malatya’daki Trend Garden Rezidans bunun en acı örneklerinden biri oldu. Bina ruhsatsız biçimde değiştirilip daire sayısı artırılmıştı ve bu değişiklikler imar barışıyla kayda geçirildi. 6 Şubat’ta bina çöktü ve 31 kişi hayatını kaybetti. Mahkeme, 2025’te müteahhit ve bina sahiplerini hapis cezasına çarptırdı. Depremde elli binden fazla insanı kaybettik ve bu kayıpların hepsini imar affına bağlamak doğru olmaz. Ama güvenliği belirsiz binalara devletin mührünü basan bir politikanın bedelini kimin ödediği ortada. Affı çıkaranlar ise tek bir gün yargılanmadı. Kul hakkı dediğimiz şey tam olarak budur. Kul hakkının ahirette nasıl sorulacağını bana değil, hocana sor.

 

Seçimlere gelince, sana dürüst olacağım, çünkü dürüstlük istediğim bir yazıda yalan söyleyemem. Oyların sandıkta çalındığını ispat edecek bir belgem yok. İsrâ suresinin 36. ayeti, hakkında bilgim olmayan şeyin ardına düşmemi söylüyor. Hucurât suresinin 6. ayeti de bir haber geldiğinde onu araştırmamı emrediyor. Bu ölçüler sadece sana değil, bana da bağlayıcı. AGİT’in 2023 seçim raporunu okudum, hem de tamamını. Rapor, seçmenlerin gerçek siyasi alternatifler arasında tercih yapabildiğini ve seçim gününün genel olarak iyi yönetildiğini söylüyor. Aynı rapor, iktidarın taraflı medya ve kamu kaynaklarının kullanımı sayesinde haksız bir avantaj elde ettiğini de kayda geçiriyor. İkisini birlikte kabul ediyorum, çünkü ahlaki muhasebe işine gelen cümleyi seçmek değil, tablonun tamamına bakmaktır. Tablonun tamamı da şu: Oyların çalınmasına gerek kalmıyor, çünkü yarış eğri bir sahada koşuluyor. Ekranların neredeyse tamamı tek bir ağızdan konuşuyor, rakibin sesi kısılıyor.

 

Saha da giderek daha fazla eğiliyor. 2019’da İstanbul seçimi iptal edildi. Seçim yenilendi ve iktidarın adayı çok daha büyük farkla kaybetti. Üstelik 2024 seçimlerinde iktidar yine aynı kişiye seçimi kaybetti. Mart 2025’te belediye başkanlığı seçimlerini 3 defa kazanan belediye başkanının diploması iptal edildi, ertesi sabah kendisi gözaltına alındı. Bu satırları yazdığım günlerde, hakkında 2.000 yılı aşkın hapis cezası istenen iddianameyle Silivri’de yargılanıyor. Mayıs 2026’da ise bir mahkeme kararıyla ana muhalefet partisinin seçilmiş genel başkanı görevden alındı ve yerine yıllar önce (2023 kurultayında) seçimi kaybetmiş eski genel başkan getirildi. Muhalefet belediyelerinde de yolsuzluk olabilir. Varsa hesabı sorulsun, ben de sorarım. Ama Avrupa Komisyonu’nun 2025 raporu çok net bir tespit yapıyor: Muhalefet belediye başkanları yolsuzluk suçlamalarıyla çok daha sık kovuşturuluyor, iktidar partilerinden ise mevcut ya da eski tek bir büyükşehir belediye başkanı bile yolsuzluk kovuşturmasıyla karşılaşmamış. Rapor, bu seçiciliğin yolsuzlukla mücadeleye olan güveni zedelediğini söylüyor. Yirmi dört yılda iktidara mensup tek bir büyükşehir belediye başkanının yolsuzluktan yargılanmamış olması mucize midir, yoksa kimsenin aramaması mı?

 

Mutaffifîn suresi bir lanetle başlar: Vay haline ölçüde ve tartıda hile yapanların! Onlar insanlardan bir şey alırken tam alırlar, onlara bir şey ölçüp tarttıklarında ise eksik verirler. Hûd suresinde Şuayb peygamber kavmine aynı şeyi söyler: Ölçüyü ve tartıyı adaletle tam yapın, insanların eşyasını ve haklarını eksiltmeyin, yeryüzünde bozgunculuk yapmayın. Dikkat çekici olan, Şuayb'ın bu uyarıyı bir kıtlık döneminde değil, bir bolluk döneminde yapmasıdır. Bir önceki ayette kavmine şöyle der: Ben sizi bolluk içinde görüyorum, ama sizin için kuşatıcı bir günün azabından korkuyorum. Medyen halkı tartıyı açlıktan değil, zenginlikten bozmuştu. Terazi çoğu zaman yoklukta değil bollukta bozulur; kazananlar daha fazlasını istediğinde. Rakibe uygulanan terazi ile kendi tarafına uygulanan terazi farklıysa, bunun adı adalet değil, tartıda hiledir. Rakibin belediyesindeki usulsüzlüğe “yağma”, kendi belediyendeki benzerine “hizmet” diyorsan, rakibin zenginleşmesine “hırsızlık”, kendi zenginlerinin zenginleşmesine “başarı” diyorsan, terazin çoktan bozulmuş demektir.

 

Kur'an'ın terazisi yalnız mala, ihaleye ve mahkemeye kurulmaz; söze de kurulur. Sen bunu herkesten iyi bilirsin, kardeşim. Yıllarca başörtün, sakalın, namazın yüzünden alaya alındın. “Yobaz” dendi sana, “gerici” dendi. Bir sözün insanı nasıl yaraladığını, bir yaftanın insanı nasıl kapının dışında bıraktığını bizzat yaşadın. O günlerde Hucurât suresinin 11. ayeti senin kalkanındı: Bir topluluk diğeriyle alay etmesin, birbirinizi kusurlu göstermeyin, birbirinizi kötü lakaplarla çağırmayın. Şimdi sana soruyorum: Bu ayet sadece sen aşağılanırken mi geçerliydi? Meydanda protesto yapan gençlere “çapulcu”, eleştiren gazeteciye “hain”, muhalif seçmene “terörist” diyen dil, aynı ayetin hükmünden muaf mı?

 

Kur'an'ın sözle mücadele yöntemi son derece açıktır. En'âm suresinin 108. ayeti, Allah'tan başkasına tapanların taptıklarına bile sövmeyi yasaklar. Nahl suresinin 125. ayeti insanları hikmetle ve güzel öğütle davet etmeyi, onlarla en güzel şekilde tartışmayı emreder. Zümer suresinin 18. ayeti, karşısındakini susturanı değil, sözü dinleyip en güzeline uyanı över. Ama beni en çok düşündüren Tâhâ suresidir. Allah, Musa ile Harun'u yeryüzünün en zalim hükümdarı Firavun'a gönderirken şöyle der: Ona yumuşak söz söyleyin, belki öğüt alır ya da korkar. Allah, Firavun'a bile yumuşak söz söylenmesini emrediyor. Kendi vatandaşının sözüne tahammül edemeyen bir iktidar, bu ayetin neresinde duruyor?

 

Daha da düşündürücü olanı şu: Kur'an, kendi ayetleriyle alay edildiğini anlattığı yerde bile mümine ceza kesmesini değil, kalkıp gitmesini söyler. En'âm suresinin 68. ve Nisâ suresinin 140. ayetlerine göre mümin, alaycılar başka bir söze geçinceye kadar o meclisten uzaklaşır. Cevap vermek vardır, tartışmak vardır, yanlış bulduğun sözden yüz çevirmek vardır. Ama fikirle cevap veremeyince savcıyı devreye sokmak Kur'anî bir erdem değildir. “Dinde zorlama yoktur” diyen bir Kitab'ın mensubu, sözü zorla susturmayı nasıl savunabilir? İnancından bu kadar eminsen, sözden niçin korkuyorsun? Devlet gücüyle korunan fikir güçlü bir fikir değildir, yalnızca korunan bir fikirdir.

 

Bu ülkede bir gazeteci, canlı yayında bir atasözü söylediği için tutuklandı ve iki yılı aşkın hapis cezasına çarptırıldı. Cumhurbaşkanına hakaret maddesiyle on binlerce insan hakkında soruşturma açıldı. Aralarında öğrenciler, ev hanımları, emekliler vardı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 2021'de Vedat Şorli kararında bu maddenin ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetti ve yasanın değiştirilmesini önerdi. Yasa değişmedi. Bir şarkının sözleri yüzünden kopan fırtınada kürsüden dil koparmaktan söz edildi. Avrupa Komisyonu'nun 2025 raporu ve Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri, hakaret, dezenformasyon ve terörle mücadele yasalarının eleştirel gazeteciler, öğrenciler ve muhalif siyasetçiler üzerinde caydırıcı bir etki yarattığını ve seçici uygulandığını kayda geçiriyor.

 

Asıl mesele de bu seçicilik. Kimin söylediğinin güzel olup olmadığını tartışmıyorum. Kaba söz kimden gelirse gelsin kabadır. Ama aynı kaba söz iktidarı destekleyen ağızdan çıktığında hoşgörüyle, iktidarı eleştiren ağızdan çıktığında savcıyla karşılanıyorsa, az önce konuştuğumuz Mutaffifîn terazisi yeniden karşımıza çıkar. Bu sefer tartıda hile malda değil, sözde yapılıyor. Kur'an “sizin taraf hakaret ederse başka, karşı taraf ederse başka” diye bir istisna tanımaz. Hakaret kötüyse herkes için kötüdür. İftira günahsa herkes için günahtır. Hukuk gerekiyorsa herkese aynı hukuk gerekir.

 

Sözün terazisi yalnız devletin elinde bozulmaz; kalabalığın elinde de bozulur. Bu ülkede biri iktidarı, bir dini yorumu ya da güçlü bir cemaati eleştirdiğinde, çoğu zaman önce sözüne değil kendisine bakılıyor. Sosyal medyada adı, fotoğrafı, ailesi teşhir ediliyor. Hakkında doğrulanmamış suçlamalar dolaşıma sokuluyor. Ardından “savcılar göreve” çağrısı geliyor ve çoğu zaman savcılar gerçekten göreve geliyor. Kur'an ise bir söz karşısında yapılacak ilk işi bambaşka tarif eder. Hucurât suresinin 6. ayeti, size bir haber getirildiğinde onu araştırmanızı ister; yoksa bilmeden bir topluluğa zarar verir, sonra yaptığınıza pişman olursunuz. 12. ayet zannın çoğundan kaçınmayı, birbirinin kusurlarını araştırmamayı, gıybet etmemeyi emreder ve o unutulmaz soruyu sorar: Hanginiz ölü kardeşinin etini yemekten hoşlanır? Ahzâb suresinin 58. ayeti ise mümin erkeklere ve kadınlara işlemedikleri bir şey yüzünden eziyet edenlerin bir iftira ve apaçık bir günah yüklendiğini söyler. Yani sıra bellidir: Önce dinlersin, sonra araştırırsın. Söz yanlışsa delille cevap verirsin, gerçek bir suç varsa herkese aynı hukuku uygularsın. Linç, teşhir ve fişleme bu sıranın hiçbir yerinde yoktur.

 

Fişleme demişken, kardeşim, bunun ne demek olduğunu sen herkesten iyi bilirsin. 28 Şubat'ta başörtülü öğrenciler ikna odalarına alındı. Namaz kılan subaylar fişlendi, ordudan atıldı. Gazete manşetleri dindar insanları “irtica” diye teşhir etti. O gün hedef gösterilen, ailesiyle birlikte damgalanan, kariyeri bir listeye yazılan isim yüzünden biten sendin. O gün “bu zulümdür” dedin ve haklıydın. Şimdi aynı yöntemler senin sevmediğin insanlara uygulanırken susuyorsan, hatta alkışlıyorsan, sormak zorundayım: 28 Şubat'a itirazın bir ilkeye miydi, yoksa sadece hedefin sen olmana mı? Bugün sevmediğin birinin üzerine salınan kalabalık, yarın senin kapına geldiğinde başvurabileceğin ortak bir ahlak ölçüsü kalmamış olacak. Bunu bilmek için kâhin olmaya gerek yok. Bu ülke onu bir kez yaşadı. Kur'an bu konuda seni de beni de bağlayan bir ölçü koyar. Mâide suresinin 2. ayeti, Müslümanları Mescid-i Haram'dan, yani en kutsal ibadetlerinden alıkoyan bir topluluk için şöyle der: Sizi Mescid-i Haram'dan alıkoydular diye o topluluğa duyduğunuz öfke, sizi haddi aşmaya sürüklemesin. Düşün, kardeşim: Kur'an, müminleri ibadetinden alıkoyanlara karşı bile ölçüyü kaçırmamayı emrediyor. 28 Şubat'ın mağduru olmak, kimseye başkalarına 28 Şubat yaşatma hakkı vermez.

 

Fussilet suresinin 34. ayeti şöyle der: İyilikle kötülük bir olmaz. Kötülüğü en güzel olanla sav; o zaman seninle arasında düşmanlık bulunan kişi, sanki sıcak bir dost oluverir. Kur'an eleştiriye karşı değil, kötülüğe karşı bile en güzel olanı öneriyor. Eleştiriye küfürle, tehditle, toplu linçle karşılık veren biri hangi ahlakı savunduğunu kendine sormalı. Bir sözü yanlış bulduğunda ilk aklına gelen “savcılar göreve” oluyorsa, bir an dur ve düşün: Ben hakkı mı savunuyorum, yoksa devletin gücünü benim gibi düşünmeyenin üzerine mi çağırıyorum? Eleştiriyi suç, muhalefeti ihanet, farklı düşünceyi düşmanlık saydığın anda artık fikirle mücadele etmiyorsun. İnsanı susturmak için güç kullanıyorsun.

 

İnanç, eleştiriden korunduğu ölçüde değil, eleştiriye cevap verebildiği ölçüde güçlüdür. Bir toplumda insanlar ağızlarını açmadan önce “Başım belaya girer mi?” diye düşünüyorsa, orada yalnız konuşanların değil, din adına ve devlet adına konuşanların da kendine sorması gereken ağır bir soru vardır: Biz hakikati mi koruyoruz, yoksa eleştirilemeyen bir iktidar alanı mı kuruyoruz?

 

Şimdi asıl meseleye gelelim. Sen belki “Ben kimsenin malını çalmadım, sadece oy verdim” diyeceksin. Önce şunu açıkça söyleyeyim: Kur’an’da “şu partiye oy veren günaha girer” diye bir ayet yok. Ben de sana böyle bir fetva vermiyorum. Kimsenin kalbini ben bilemem. Her seçmenin kararının arkasında farklı bilgiler, farklı korkular, farklı hesaplar olabilir. Ama bu ayetlerden kendi vicdanıma sorduğum soruları seninle paylaşmak zorundayım, çünkü onları sormamak da bir tür şahitliği gizlemek olur.

 

28 Şubat'tan söz ederken andığım Mâide suresinin 2. ayeti, aynı cümlenin devamında iyilikte ve takvada yardımlaşmayı emreder, günahta ve düşmanlıkta yardımlaşmayı yasaklar. Modern dünyada bir iktidara verilebilecek en güçlü destek sandıktır. Oy bir vekâlettir, bir güven beyanıdır, bir imzadır. Hûd suresinin 113. ayeti ise bundan da ince bir şey söyler: Zulmedenlere meyletmeyin, yoksa ateş size de dokunur. Ayet “zulmetmeyin” demiyor, “zulmedenlere meyletmeyin” diyor. Yani sadece zulmü işlemeyi değil, ona yaslanmayı, onu desteklemeyi, ona gönül vermeyi de sorguluyor. Müfessirler bu meylin küçük bir eğilim bile olabileceğini söylemişlerdir. Şimdi kendi vicdanıma soruyorum, sen de kendine sor: Yirmi dört yıldır manşetlerde olan bunca şeyi bile bile her seferinde aynı iktidara verilen destek, bu ayetin anlattığı meyilden ne kadar uzaktır?

 

Nisâ suresinin 140. ayetini söz bölümünde anmıştım: Allah'ın ayetleriyle alay edildiğini işittiğinizde, onlar başka bir söze geçinceye kadar onlarla oturmayın. Ayetin devamını orada söylememiştim, çünkü asıl yeri burasıydı: Yoksa siz de onlar gibi olursunuz. Ayetin konusunun bir alay meclisi olduğunu, oy sandığı olmadığını biliyorum. Ama koyduğu ölçü açık: Kur'an, haksızlığı bizzat yapmayan ama yapıldığı yerde oturmaya devam edeni bile onlardan sayıyor. Yirmi dört yıldır kurulan bu sofradan kalkmayan, her seçimde aynı masaya yeniden oturan kişi, o sofrada yapılanlardan ne kadar uzak olabilir? Sandık, o meclisin en kalabalık hâlidir.

 

Bilmemenin bir mazeret olabileceğini kabul ediyorum. Ama bu ülkede yirmi dört yıldır bilmemek neredeyse imkânsız. Ayakkabı kutuları manşetlerdeydi. Zarrab’ın ifadeleri manşetlerdeydi. Enkazın altından gelen sesler manşetlerdeydi. Bakara suresinin 42. ayeti “Hakkı bâtılla karıştırmayın, bile bile hakkı gizlemeyin” der. 283. ayet ise şahitliği gizlemeyi yasaklar ve gizleyenin kalbinin günahkâr olduğunu söyler. Sen bu olayların hepsinin şahidisin. Gördüğünü görmemiş gibi yapmak, şahitliği gizlemek değil de nedir?

 

Ahzâb suresinde, cehennem ateşinde yüzleri evrilip çevrilenlerin bir sözü aktarılır: Rabbimiz, biz efendilerimize ve büyüklerimize uyduk, onlar da bizi yoldan saptırdılar. Rabbimiz, onlara azabın iki katını ver. Bakara suresinde ise o gün uyulanların kendilerine uyanlardan uzaklaşacağı, aralarındaki bütün bağların kopacağı anlatılır. Zuhruf suresinde Firavun için şöyle denir: Kavmini küçümsedi, onlar da ona itaat ettiler, çünkü onlar yoldan çıkmış bir kavimdi. Bu ayetlerin hiçbiri “liderim yaptıysa sorumluluk onundur” mazeretini kabul etmiyor. Kur’an’a göre büyüklerine körü körüne uyan, onların hesabından kendi payını da taşır. O gün “Ben sadece oy verdim” demek yetecek mi, bilmiyorum. Ama o gün sana “Kutuları görmedin mi, garantileri duymadın mı, enkazın altındaki sesleri işitmedin mi?” diye sorulduğunda “Ama başörtüsü” ya da “Ama onlar namaz kılıyordu” demenin yetmeyeceğini biliyorum. Ankebût suresi namazın insanı hayasızlıktan ve kötülükten alıkoyacağını söyler. Alıkoymadıysa, o namazın hesabı da kılana sorulacak.

 

Dindarlığın ölçüsü camide kaç saf dolduğu değil, kamu malına kimin elini uzattığıdır. Ağzı dualı olup eli kul hakkında olanları Kur’an zaten tarif etmiş. Onlara en büyük hizmeti de her seçimde “Bizimkiler yapıyorsa bir hikmeti vardır” diyerek sen yapıyorsun. Siyasetin en tehlikeli cümlesi “Ama bizimkiler”dir. O cümle kurulduğu anda ölçü değişir: Hırsızlık “hizmet”, kayırmacılık “sadakat”, propaganda “hakikat”, eleştiri ise “ihanet” olur.

 

Bu yazının seni rahatsız ettiğini, belki utandırdığını biliyorum. Bunu saklamayacağım. Peygamberimiz hayânın imandan olduğunu söylemiştir. Utanmak insanı küçültmez. Asıl küçülten, utanılacak şeyin karşısında utanma duygusunu yitirmektir. Bu yazı seni aşağılamak için değil, o duyguyu yeniden uyandırmak için yazıldı. Çünkü Kur’an’ı rakibe okumak kolaydır. Zor olan, onu kendi liderine, kendi partine, kendi zenginlerine ve nihayet kendine okumaktır. Aynı ayetleri yarın muhalefete de okuyacağım, sen de benim hesabımı aynı ayetlerle sorabilirsin. Kur’an’ın adaleti parti rozeti taşımaz.

 

Bir sonraki seçimde sandığa giderken yanına tesbihini değil, terazini al. O terazinin bir kefesine sevdiğin partiyi, öbür kefesine Nisâ suresinin 135. ayetini koy. Ve kendine sadece şu soruyu sor: Ben adaleti herkes için mi istiyorum, yoksa sadece benim tarafıma dokunmadığı sürece mi? Bu sorunun cevabı, attığın oydan daha uzun yaşayacak.

 

EK: Hadisler Bu Konularda Ne Diyor?

Makale boyunca Kur’an’dan konuştum. Ama dindar okurun kulağında ayetler kadar hadisler de yankılanır; onları çoğumuz cuma hutbelerinden, vaazlardan, büyüklerimizden duyarak ezberledik. Aşağıdaki rivayetler, makalede anlattığım her meselenin Peygamber’in dilinde de karşılığı olduğunu gösteriyor. Rüşvetten kayırmacılığa, seçici adaletten linç kültürüne, servet hırsından dinin gösterişe alet edilmesine kadar.

 

Bu hadisleri de ayetler gibi okumanı isterim: rakibine değil, önce kendi tarafına ve kendine.

 

1. Rüşvet, kamu malı ve emanet

Eleştirilen yanlış	Hadis	Kaynak
Rüşvet almak ve vermek	“Allah’ın laneti rüşvet verenin ve rüşvet alanın üzerinedir.”	Tirmizî, Ahkâm 9; İbn Mâce, Ahkâm 2
Kamu görevinden kişisel menfaat sağlamak	“Kimi bir işte görevlendirip ona bir ücret verdiysek, bundan fazla aldığı her şey gulûldür (emanete hıyanettir).” (Âl-i İmrân 161’deki gulûl kavramını Peygamber’in kendisi kamu görevlisine uygulamaktadır.)	Ebû Dâvûd, Harâc ve İmâre 10
Makam nedeniyle hediye almak	Zekât toplamaya gönderilen görevli “Bu sizin, bu da bana hediye edildi” deyince Peygamber şöyle sorar: “Babasının ya da anasının evinde otursaydı, bakalım ona hediye gelecek miydi?”	Buhârî, Hibe 17; Müslim, İmâre 26
Kamu malını gizlemek, zimmete geçirmek	“Sizden kimi bir işe görevlendirir de o bizden bir iğne ya da ondan daha küçük bir şey gizlerse, bu bir hıyanettir; kıyamet günü onu getirecektir.”	Müslim, İmâre 30
Adam kayırma, liyakatsiz atama	“Emanet zayi edildiğinde kıyameti bekle.” “Nasıl zayi edilir?” diye sorulunca: “İş ehil olmayana verildiğinde kıyameti bekle.”	Buhârî, İlim 2; Rikâk 35
Makamı emanet değil ganimet saymak	Görev isteyen Ebû Zer’e: “O bir emanettir. Hakkını vererek alan ve üzerine düşeni yerine getiren hariç, kıyamet günü rezillik ve pişmanlıktır.”	Müslim, İmâre 16
Yöneticinin halkı aldatması	“Allah bir kulu halkın başına yönetici yapar da o, halkını aldatmış olarak ölürse, Allah ona cenneti haram kılar.”	Buhârî, Ahkâm 8; Müslim, Îmân 227

 

 

2. Adalet, zulüm ve seçici hukuk

Eleştirilen yanlış	Hadis	Kaynak
Güçlüye başka, zayıfa başka hukuk	“Sizden öncekiler, aralarından ileri gelen biri çaldığında onu bırakır, zayıf biri çaldığında cezalandırırlardı; bu yüzden helâk oldular. Allah’a yemin ederim ki Muhammed’in kızı Fâtıma çalmış olsaydı, onun da elini keserdim.”	Buhârî, Hudûd 12; Müslim, Hudûd 8-9
Zulüm	“Zulüm, kıyamet gününde karanlıklardır.”	Buhârî, Mezâlim 8; Müslim, Birr 57
Mazlumu önemsememek	“Mazlumun bedduasından sakın; çünkü onunla Allah arasında perde yoktur.”	Buhârî, Zekât 63; Müslim, Îmân 29
İbadet edip kul hakkı yemek	“Müflis kimdir biliyor musunuz? Ümmetimden müflis, kıyamet günü namaz, oruç ve zekâtla gelen, fakat şuna sövmüş, buna iftira etmiş, şunun malını yemiş, bunun kanını dökmüş, ötekini dövmüş olarak gelendir. Sevapları hak sahiplerine dağıtılır; sevapları bitince onların günahları ona yüklenir ve cehenneme atılır.”	Müslim, Birr 59
Kendi tarafının zulmünü savunmak	“Zalim de olsa mazlum da olsa kardeşine yardım et.” “Mazluma yardım ederiz, zalime nasıl yardım ederiz?” denilince: “Onu zulümden alıkoyarsın.”	Buhârî, Mezâlim 4; İkrâh 7
Zulme sessiz kalmak	“İnsanlar zalimi görüp de onu zulmünden alıkoymazlarsa, Allah’ın hepsini birden cezalandırması yakındır.”	Ebû Dâvûd, Melâhim 17; Tirmizî, Fiten 8
Kötülüğe seyirci kalmak	“Sizden kim bir kötülük görürse onu eliyle değiştirsin; buna gücü yetmezse diliyle, buna da gücü yetmezse kalbiyle buğzetsin. Bu da imanın en zayıf derecesidir.”	Müslim, Îmân 78
Sorumluluğu yalnız lidere yüklemek	“Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz.”	Buhârî, Ahkâm 1; Müslim, İmâre 20
Lidere koşulsuz bağlılık	“Günah emredilmedikçe dinlemek ve itaat etmek gerekir. Günah emredildiğinde ise ne dinlemek ne de itaat vardır.”	Buhârî, Ahkâm 4; Müslim, İmâre 38

 

3. Servet, hırs ve israf

Eleştirilen yanlış	Hadis	Kaynak
İşçinin emeğini sömürmek	Allah buyurur: “Üç kişi vardır ki kıyamet günü ben onların hasmıyım…” Bunlardan biri, “bir işçi tutup işini tam olarak yaptırdığı hâlde ücretini vermeyen”dir. (Sık aktarılan “İşçinin ücretini teri kurumadan verin” rivayeti İbn Mâce, Rühûn 4’te geçer; senedi âlimler arasında tartışmalıdır.)	Buhârî, İcâre 10
Haksız kazanca aldırmamak	“İnsanlara öyle bir zaman gelecek ki kişi, malı helalden mi yoksa haramdan mı elde ettiğine aldırmayacak.”	Buhârî, Büyû 7
Halkı ve müşteriyi aldatmak	“Bizi aldatan bizden değildir.”	Müslim, Îmân 164
Servet hırsı	“Âdemoğlunun iki vadi dolusu malı olsa, üçüncüsünü ister.”	Buhârî, Rikâk 10; Müslim, Zekât 116
Mala kul olmak	“Dinarın, dirhemin ve kadifenin kulu olan helâk olsun.”	Buhârî, Cihâd 70; Rikâk 10
Zenginliği üstünlük saymak	“Zenginlik mal çokluğu değildir; asıl zenginlik gönül tokluğudur.”	Buhârî, Rikâk 15; Müslim, Zekât 120
İsraf ve şatafat	“İsraf ve kibre kaçmadan yiyin, için, giyinin ve sadaka verin.”	Nesâî, Zekât 66
Malı boşa harcamak	Allah’ın hoş görmediği şeyler arasında “malı zayi etmek” sayılır.	Buhârî, İstikrâz 19; Müslim, Akdiye 10

 

 

4. Dil, linç ve iftira

Eleştirilen yanlış	Hadis	Kaynak
Eleştiriyi suç saymak	“Cihadın en faziletlisi, zalim bir yöneticinin yanında hakkı söylemektir.”	Ebû Dâvûd, Melâhim 17; Tirmizî, Fiten 13; İbn Mâce, Fiten 20
Dil ile zarar vermek, tehdit	“Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların emin olduğu kimsedir.”	Buhârî, Îmân 4; Müslim, Îmân 64-65
Kibir, halkı küçümseme	“Kibir, hakkı kabul etmemek ve insanları küçük görmektir.”	Müslim, Îmân 147
Ötekileştirmek, onura saldırmak	“Müslüman kardeşini küçük görmesi, kişiye kötülük olarak yeter. Her Müslüman’ın kanı, malı ve ırzı diğer Müslüman’a haramdır.”	Müslim, Birr 32
Gıybet ve iftira	“Gıybet, kardeşini hoşlanmadığı bir şeyle anmandır.” “Söylediğim şey onda varsa?” denilince: “Varsa gıybet etmiş olursun; yoksa ona iftira etmiş olursun.”	Müslim, Birr 70
Kötü zanla hüküm vermek	“Zandan sakının; çünkü zan, sözün en yalanıdır.”	Buhârî, Edeb 57; Müslim, Birr 28
Hedef göstermek, açık aramak	“Ey diliyle iman edip de iman kalbine girmemiş olanlar! Müslümanları çekiştirmeyin, onların kusurlarını araştırmayın. Kim onların kusurlarını araştırırsa Allah da onun kusurunu araştırır; Allah kimin kusurunu araştırırsa onu evinin içinde bile rezil eder.”	Ebû Dâvûd, Edeb 35

 

5. İki yüzlülük, riya ve dinin istismarı

Eleştirilen yanlış	Hadis	Kaynak
Partizanlık uğruna iki yüzlülük	“İnsanların en kötülerinden biri, birilerine bir yüzle, ötekilere başka bir yüzle giden iki yüzlüdür.”	Buhârî, Edeb 52; Müslim, Birr 98
Yalan, vaatten dönmek, emanete hıyanet	“Dört özellik kimde bulunursa o tam bir münafıktır: Emanet edildiğinde hıyanet eder, konuştuğunda yalan söyler, söz verdiğinde sözünden döner, husumete düştüğünde haktan sapar.”	Buhârî, Îmân 24; Müslim, Îmân 106
Dindarlığı görüntüye indirgemek	“Allah sizin suretlerinize ve mallarınıza bakmaz; kalplerinize ve amellerinize bakar.”	Müslim, Birr 34
Dini gösteriş aracına çevirmek	Kıyamet günü ilk hesaba çekilecekler arasında, şehitliği, ilmi ve cömertliği Allah için değil “denilsin diye” yapanlar vardır. Onlara “Dünyada zaten denildi” denir ve cehenneme atılırlar.	Müslim, İmâre 152
Dini dünya menfaatine alet etmek	“Allah rızası için öğrenilmesi gereken bir ilmi yalnızca dünyalık elde etmek için öğrenen, kıyamet günü cennetin kokusunu alamaz.”	Ebû Dâvûd, İlim 12

 

Kaynak notu: Hadisler anlam olarak aktarılmıştır; metinlerin önemli bir kısmı Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Hadislerle İslâm külliyatında da yer almaktadır. Künyeler kitap ve bab numarasıyla verilmiştir; bab numaraları farklı baskı ve tasniflerde küçük farklılıklar gösterebilir.

 

Not: Bu makalemi beğendiyseniz aşağıdaki makalelerimi de okumanızı öneririm.

·         https://ufukturu.blogspot.com/2025/06/ibrahimi-dinlerde-ortodoksi-heterodoksi.html

·         https://ufukturu.blogspot.com/2025/03/ayrmclk-ve-kokenleri.html

·         https://ufukturu.blogspot.com/2024/06/islam-klcla-m-yayld.html

·         https://ufukturu.blogspot.com/2020/05/inadn-anatomisi.html